Zbliżający się mundial to przełom na kilku frontach jednocześnie: po raz pierwszy w historii turniej organizują wspólnie trzy państwa, po raz pierwszy na boisku stanie 48 reprezentacji, a łączna liczba spotkań skacze z 64 do 104.
Najważniejsze:
- Turniej gości równocześnie Kanada, Meksyk i Stany Zjednoczone, łącznie 16 stadionów rozsianych po 16 miastach.
- 48 drużyn podzielono na 12 grup czterozespołowych, co eliminuje ryzyko zmowy wyników znane z wcześniej planowanych grup trzyzespołowych.
- Liczba meczów wzrosła z 64 do 104, a turniej trwa 39 dni zamiast 32, co najmniej półfinaliści rozegrają po osiem spotkań, czyli jedno więcej niż dotąd.
- Prawo organizacji przyznano trójnarodowej ofercie 13 czerwca 2018 roku; Maroko przegrało wówczas starania o mundial po raz piąty w historii.
Trzy kraje, jeden turniej, co to naprawdę oznacza dla kibiców i drużyn?
Wspólna oferta trzech państw Ameryki Północnej wygrała głosowanie nad kandydaturą Maroka w czerwcu 2018 roku. Dla afrykańskiego kraju była to już piąta porażka w walce o organizację czempionatu, wcześniej bezskutecznie ubiegał się o to prawo przy okazji czterech poprzednich edycji: w 1994, 1998, 2006 oraz 2010 roku.
Samo zestawienie trzech gospodarzy to jednak coś więcej niż statystyczny rekord. Żaden poprzedni mundial nie wymagał jednoczesnej koordynacji logistyki, bezpieczeństwa i obsługi kibiców przez trzy oddzielne administracje państwowe. Kibic śledzący swoją reprezentację przez całą fazę grupową może teoretycznie przekraczać granice dwóch lub nawet trzech państw, a każde z nich ma własne przepisy wizowe. Poniższa tabela pokazuje, jak rozkładają się obiekty między gospodarzami:
| Kraj | Stadiony (zgłoszone) | Miasta (zgłoszone) | Stadiony finalne |
|---|---|---|---|
| Meksyk | 3 | 3 | część z 16 |
| Kanada | 9 | 7 | część z 16 |
| Stany Zjednoczone | 38 | 34 | część z 16 |
Z pierwotnej puli 50 obiektów w 44 miastach FIFA wybrała 24, a następnie skróciła listę do 16 stadionów w tyluż miastach. Dominacja amerykańskiej infrastruktury w puli kandydatów odzwierciedla skalę różnic w potencjale budowlanym i sportowym między trzema gospodarzami. Turniej mają symbolicznie reprezentować trzy maskotki: łoś Maple dla Kanady, jaguar Zayu dla Meksyku i bielik Clutch dla Stanów Zjednoczonych.
Dlaczego zmieniono format grupowy? Historia pewnej korekty
Decyzję o rozszerzeniu stawki do 48 uczestników FIFA podjęła jednogłośnie w styczniu 2017 roku. Pierwotnie miało to oznaczać 16 grup po trzy drużyny, przy czym po dwie najlepsze z każdej grupy przechodziłyby do rundy pucharowej. Problem tkwił jednak w matematyce: przy trzech zespołach w grupie ostatni mecz zawsze rozgrywa para drużyn, które już znają wzajemne wyniki i wiedzą, jaki rezultat zapewni obu awans. Ten schemat, dobrze znany z niechlubnych precedensów w historii futbolu, stwarzał strukturalne ryzyko ustawiania spotkań.
W marcu 2023 roku rada FIFA zatwierdziła korektę: 12 grup po cztery drużyny, bliższe klasycznemu formatowi znanych mundiali. Zmiana ma konkretne konsekwencje:
- Każda drużyna nadal rozgrywa trzy mecze grupowe, identycznie jak w poprzednim formacie.
- Do rundy 1/16 awansuje łącznie 32 zespoły: po dwie najlepsze ekipy z każdej grupy oraz osiem najlepszych spośród drużyn z trzecich miejsc.
- Łączna liczba spotkań turniejowych wynosi 104, dla porównania, każda z edycji w formacie 32-drużynowym zamykała się w 64 meczach.
- Turniej trwa 39 dni, czyli o siedem dni dłużej niż edycje w Brazylii i Rosji, które mieściły się w 32 dniach.
- Co najmniej półfinaliści rozgrywają osiem meczów zamiast siedmiu, jeden mecz więcej przez cały turniej to realnie większe obciążenie fizyczne zawodników w fazie decydującej.
Format czterozespołowych grup nie jest eksperymentem: dokładnie taki schemat od dekad stosują największe turnieje kontynentalne. Jego słabości i zalety są dobrze zbadane, co czyni tę zmianę powrotem do sprawdzonego rozwiązania, a nie skokiem w nieznane.
Losowanie: jak 48 drużyn trafi do 12 grup
Czterdzieści osiem reprezentacji zostanie przydzielonych do koszyków ustalonych według rankingu FIFA. Trzy kraje-gospodarze otrzymają miejsca przydzielone z góry jako liderzy swoich grup. Procedura losowania uwzględnia zasady geograficzne mające na celu zróżnicowanie składu poszczególnych grup.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego zmieniono format z 16 grup trójzespołowych na 12 grup czterozespołowych?
Grupy złożone z trzech drużyn tworzą sytuację, w której dwa zespoły rozgrywają ostatni mecz grupowy, z góry wiedząc, jaki wynik zapewni awans obu. To strukturalne ryzyko umawiania się na określony rezultat. Format czterozespołowy, zatwierdzony przez radę FIFA, ten problem eliminuje, ponieważ w każdym meczu przynajmniej jednej drużynie opłaca się wygrać niezależnie od innych wyników w grupie.
Czy awans przez trzecie miejsce daje realne szanse słabszym reprezentacjom?
Tak, osiem najlepszych drużyn z trzecich miejsc przechodzi do rundy 1/16 finału. Oznacza to, że można nie wygrać grupy ani nie zająć drugiego miejsca, a mimo to kontynuować turniej. To realna szansa dla reprezentacji z mniejszych federacji piłkarskich, które wcześniej kończyły przygodę z mundialem po trzech meczach bez względu na wyniki.
Czy kibice podróżujący między krajami-gospodarzami potrzebują oddzielnych wiz?
Każdy z trzech krajów-gospodarzy posiada własne przepisy wjazdowe. Kibic przekraczający granicę między tymi państwami podlega kontroli wjazdowej każdego z nich z osobna. Szczegółowe wymogi należy sprawdzać indywidualnie w zależności od obywatelstwa.
Ile meczów więcej obejrzą kibice w porównaniu z poprzednimi mundialami?
Łącznie odbywa się 104 spotkania, o 40 więcej niż na każdym z mundiali rozgrywanych w formacie 32-drużynowym. Turniej trwa 39 dni, czyli o tydzień dłużej niż edycje brazylijska i rosyjska. Dla miłośników futbolu to po prostu znacznie więcej piłki, choć dla zawodników dotrzejących do końcowych rund oznacza to jeden dodatkowy mecz w harmonogramie.
Czy Maroko kiedykolwiek organizowało mistrzostwa świata?
Nie. Czerwcowe głosowanie z 2018 roku było już piątą porażką tego kraju w walce o prawo do organizacji turnieju. Wcześniejsze kandydatury przypadały na edycje z lat 1994, 1998, 2006 i 2010.
Fot. FIFA / Wikimedia Commons (Public domain)
